Józef Skrzydlewski
Biografia
Józef Skrzydlewski urodził się 21 lutego 1896 roku w Grodzisku Wielkopolskim jako syn Franciszka i Wiktorii z domu Stroińska. Należał do tajnego Towarzystwa Tomasza Zana, w ramach którego uczył młodzież języka polskiego i historii.
Jako podporucznik uczestniczył w I wojnie światowej na terenie Prus, jednak zdezertował. Po przedostaniu się do Grodziska przystąpił do organizowania oddziałów powstańczych i sformował trzykompanie ochotników z Grodziska i okolicy. W 1920 walczył na froncie wschodnim, dwukrotnie otrzymując Krzyż Walecznych.
Powojennie, w II RP, pozostał w służbie wojskowej, dochodząc w 1937 do stopnia podpułkownika. Służył w 56 Pułku Piechoty Wielkopolskiej w Krotoszynie, a także w Oddziale Szkolnym Oficerskiej Szkoły dla Podoficerów i Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie. W latach 30. XX wieku kierował Wydziałem III Planowania Wywiadu Wojennego i Dywersji Wojennej w Oddziale II Sztabu Głównego WP.
We wrześniu 1939 wraz ze Sztabem Głównym Naczelnego Wodza przekroczył granicę rumuńską w Kutach i przebywał w obozach internowania w Calimanesti, skąd uciekł do Bukaresztu. Dzięki sprzedaży samochodu Fiat 508 przedostał się przez Jugosławię i Włochy do Francji. Został mianowany dowódcą I batalionu II Pułku Grenadierów Wielkopolskich i prowadził szkolenia napływających z Polski uciekinierów i emigrantów, a następnie pełnił funkcję szefa sztabu I Dywizji Grenadierów Wielkopolskich. Za obronę Kanału Marna-Ren został odznaczony Krzyżem Wojennym, a po próbie przebicia do Dunkierki dostał się do niewoli niemieckiej.
Przebywał w obozach jenieckich dla oficerów francuskich w Westfalii (Oflag VI B Dössel, Soesti Münster). Po wyzwoleniu obozu w Münster w 1945 roku nie skorzystał z proponowanego osiedlenia się w Wielkiej Brytanii. Demobilizowany 3 czerwca 1947, 30 lipca tego roku wrócił do Polski. 10 lutego 1951 został potajemnie aresztowany przez UB i osadzony w Warszawie, gdzie zmarł w 1952 roku. Pogrzeb odbył się na nowym cmentarzu Powązkowskim. Prace ekshumacyjne i ponowne pogrzeby odbyły się w 1957 roku w Grodzisku, z udziałem miejscowych lekarzy i licznych mieszkańców.
Józef Skrzydlewski pozostawił żonę Adelę Ziembiewicz oraz dwóch synów, Zygmunta i Władysława; jego wnukiem jest rysownik Jacek Skrzydlewski. W Grodzisku Wielkopolskim upamiętniono go rondem nazwanemu jego imieniem w 2010 roku.